تاریخ انتشار :

«سید جعفر هاتف الحسینی»

معرفی کتاب میسیولوژی؛ اجتهاد تبشیری کلیسا

اجتهاد تبشیری کلیسا، عرضه کننده نگاهی متفاوت در مطالعات جریان مسیحیت تبشیری است که زوایا و ابعادی تازه را مورد تبیین و بررسی قرار می دهد.

به گزارش رهیافتگان (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان ) پیشرفت دانش طی قرون گذشته، اکثر حوزه های حیات بشری را متاثر ساخته و در این میان، جریان های فرقه ای نیز همچون سایر پدیده های اجتماعی درصدد بهره برداری از این مقوله در راستای تحقق اهداف خویش اند. این مسئله در جریان مسیحیت تبشیری با عنایت به محوریت «تبشیر» در غالب فرقه های برآمده از آن، به شکل گیری دانشی موسوم به «میسیولوژی » انجامیده که استراتژی و راهبردهای تبشیری را در بر می گیرد. «میسیولوژی به معنای تبشیرشناسی و نوعی اجتهاد تبشیری کلیسایی است. مجتهدین در علم میسیولوژی، «میسیولوژیست» نامیده می شوند. این اجتهاد مسیحی، کاملا کاربردی و در جهت تبشیر دین مسیحیت به کار می رود. این علم در میان تمام فرق و مسیحی، رایج است و اگرچه میسیولوژیست ها با هم اختلاف نظر و اساسی دارند اما در کلیات آن علم و از اصول اولیه میسیولوژی مانند اتحاد جهانی کلیسا تبعیت می کنند. »۱

با عنایت به اهمیت درک مدل و رویکردهای نوین تبشیری. به ویژه در دانش میسیولوژی و کارکردهای آن در جریان مسیحیت تبشیری، نوشتار حاضر به معرفی اثری در تبیین همین موضوع، اختصاص یافته. با توجه به حجم اندک کتب منتشر شده -تخصصی- در این زمینه، آشنایی با این کتاب می تواند سرآغازی باشد برای مطالعات دقیق تر و کاربردی تر؛ «میسیولوژی؛ اجتهاد تبشیری کلیسا ، اثر «سید جعفر هاتف الحسینی»، یکی از تازه ترین آثار در باب رویکردشناسی تبشیری است که در ادامه به بررسی آن می پردازیم. دانش میسیولوژی ، نزدیک به یکصد موضوع دارد که اثر مذکور تنها به چهار سرفصل از آن به طور کامل می پردازد و سایر محورها به صورت مختصر مورد اشاره قرار گرفته اند. یکی از ویژگی های متمایزسازاین کتاب، اتکای آن بر اسناد داخلی میسیولوژی است که بر روایی و اعتبار آن می افزاید.

 

میسیولوژی از گذشته تا به امروز

این کتاب ۲۲۰ صفحه ای ، مجموعه مباحث خود را ذیل ۱۰ فصل عنوان کرده است. فصل اول با عنوان «معناشناسی میسیولوژی مطابق با نامش، تعاریف دانش مسیولوژی، تبیین زیرشاخه های اصلی آن و علوم مرتبط با این دانش یعنی تاریخ، علوم اجتماعی الهیات و استراتژی را شامل می شود، در این فصل در تعریف میسیولوژی می خوانیم.

لفظ میسیولوژی از دو کلمه میسیون ولوژی ساخته شده است، پسوند لوژی، یونانی و به معنای شناخت است، میسیولوژی، علمی دانشگاهی است که بر روی سوابق و اطلاعات تبشیر تحلیل می کند. از جمله مبانی میسیولوژی میتوان اول کتاب مقدس و تاریخ ، روش شناسی، انسان شناسی، تکنیک ها و مبانی میسیون مسیحی نام برد. مپسیولوژی ، علمی جامع از علوم مختلف است. این علوم عبارت اند از تاریخ ، الهیات، علوم اجتماعی و استراتژیک میسیون، وظیقه میسیولوژی در هر دوره نقد و بررسی انگیزه ها، سازه ها، روش ها و الگوهای همکاری و رهبریت کلیساست ، میسیولوزی به دنبال درک شرایط ایمانی مسیحی در شرایط مختلف زمانی است.”۲

میسیولوژی، یک علم ۱۳۵ ساله است که در دوران معاصر پیشرفت کرده ، پروفسور مایکل پست اولین استاد میسیولوزی بود که با نوشتن کتاب مطالعات تبلیغ شروع به تدوین این علم نمونه شکل کامل ترآن در سال ۱۹۵۰ م بعد از فروپاشی استعمار قدیم و برای ظهور مسیحیت در شش قاره و رشد کلیسا و جنبش مسیحی ایجاد شد.۳

پس از تعریف میسیولوژی و آشنایی با جارچوب های این مفهوم، هویت فرهنگی ایرانیان و میسیون در فصل دوم با عنوان تاریخجه میسیولوژیکالی در ایران» تبیین میگردد. در این بخش، پس از مقدمه ای در باب مفاهیمی چون هویت، فرهنگ، امپریالیسم و استعمار فرهنگی، «ایجاد هویت جدید مسیحی- ایرانی، به عنوان سرفصلی از تاثرات میسیون ها برهویت و فرهنگ ایران مورد اشاره قرار می گیرد. مروری بر وقایع تاریخی ایران در حوزه های آموزش و فرهنگ و زیرشاخه های آن مانند ادبیات، زبان، هنرهای تجسمی، جنبش های اجتماعی مانند فمینیسم و محور این فصل است که نگاهی نسبتا جامع را از تحرکات میسیون ها در برهه های مختلفی تاریخی ایران ارائه می دهد. در این بخش میخوانیم: میسیونرها بیش از صد سال در ایران تبلیغ داشتند، از بین چند فرقه در قاجار فقط چند فرقه پروتستان امریکایی و انگلیسی توانستند در ایران باقی بمانند و جزء کلیساهای رسمی قرار گیرند و بقیه فرق مسیحی به مرور زمان تعداد کمی ایرانی جذب کردند و رسمیت نیافتند مسیحیان امریکایی و انگلیسی با شیوه های نوین تبلیغی ، توانستند فرقه های خود را در ایران، بومی کنند و کلیسای ایرانیان تشکیل دهند. برای تشکیل این کلیساها نیاز بود هویت جدید مسیحی۔ ایرانی ایجاد شود.۴

انسان شناسی و میسیولوژیکال استراتژی تغییر فرهنگی عنوان فصل سوم کتاب است که به صورت اجمالی دو واژه فرهنگ و جهان بینی و شیوه به کارگیری آن ها توسط میسیونرها در تغییر دین و مدل های علمی آن را تشریح می کند. به طور کلی، فرهنگ نقش اساسی در تبلیغ مسیحیت و دانش میسیولوژی دارد. به نظر الفرد کروبر – انسان شناس فرهنگی امریکایی- مهم ترین تحقیق انسان شناسی در نیمه اول قرن بیستم، شناخت و گسترش مفهوم فرهنگ بوده است، شرط پیشرفت تبشیر میسیونری در درک ذات فرهنگ به طور کامل خواهد بود، لوییس جی لوزبتاک معتقد است فرهنگ مهم ترین مفهوم انسان شناسی کمک کننده به تلاش های میسیونری است. فرهنگ به وجود می آید زیرا انسان ها باید باورها و رفتارهای خود را در زمینه ای که در آن زندگی می کنند، ادغام نمایند.۵

مؤلف در این بخش از کتاب ،شمایی از آرای انسان شناسان میسیولوژیستی مانند «چالرز کرافت ، هیبرت  و کارلی دود » ارائه داده، بر مبنای مدل های فکری آنها، استراتژی تغییر فرهنگ در میسیولوژی را تببین می کند. وی در پایان این فصل نتیجه می گیرد، میسییولوژیست ها با ایجاد پارادایم های جدید تبشیری سعی می کنند از روش های امپریالیسنی قدیمی که منجر به تحمیل فرهنگ و زبان می شد ، استفاده نکنند، تغییر فرهنگ، استراتژی گذشته مسیحیت تبشیری است ولی عوارضی آن تا به امروز ادامه داشته است، گام جدید مسیحیت تبشیری، ایجاد پارادایم های جدید است تا طبق مدل تغییر جهان بینی پاول هیبرت جهان بینی را تحت تأثیر خود قرار دهد، ۶

پس از بیان خلاصه ای از کلیات استراتژی مسیحی، جنبه های اصلی آن یعنی« زمینه مند سازی با استراتژی الهیاتی و جنبش کاشت کلیسا با استراتژی اجتماعی» در فصول بعدی توضیح داده می شود. فصل چهارم با عنوان دسته بندی مدل های تبشیر در مسیحیت، جنبش های اجتماعی را مورد بحث قرار داده و ذیل آن، جنبش کاشت کلیسا همراه با مدل های علمی اش تشریح می شود، جنبش کاشت کلیسا، یک جنبش اجتماعی پویا و مردم محور است، مبنای آن، اشارهای اجتماعی مانند کنش متقابل در میان افراد گروه های مسیحی است ، ایجاد ارزش های جدید در گروه ، باعث ایجاد هدف های خاص می شود. شناختن این کنش های متقابل بین افراد کمک به درک درست از این موضوع دارد. ..

جنبش کاشت کلیسا بازتابی از تجسم الهی و انسانی است هدف ما بررسی جنبه اساسی کلیساست. ما از دو مفهوم جامعه و فرهنگ استفاده خواهیم کرد که در جامعه شناسی و انسان شناسی توسعه یافته اند. تا به مطالعه اصطلاحات دیگر هم ماند شخصیت و ذهن می پردازیم که در روانشناسی مورد استفاده قرار می گیرد و اهمیت ویژه ای برای تبشیر دارد.”۷  جنبش کاشت کلیسا قصد دارد با تغییر جهان بینی، افراد را به مسیحیت جلب کند، اگر این تغییر جهان بینی کامل انجام نشود، یعنی هویت اسلامی کامل به هویت مسیحی منتقل نشود، یک همگرایی دینی با تفکرات مسیحی اسلامی ایجاد می شود که از نگاه پروتستان ها نوعی الحاد در مسیحیت است … هدف پیام مسیحی، جذب کامل به یک جهان بینی مسیحی تحت نظر کلیساست.۸

یکی از زیر عنوان های جالب توجه این فصل، اشاره به عوامل اصلی در جنبش کاشت کلیساست که روشن کننده اهداف و ماهیت جریان تبشیر می باشد. این عناصر عبارت اند از فضای عدم اطمینان در جامعه، منع ورود میسیونرهای خارجی، هزینه های بالا برای تغییر کیش، ایمان بی باکانه و جسورانه، الگوهای تبدیل خانواده محور، ادغام سریع مؤمنان، پرستش به زبان قلب ، نشانه ها و شگفتی های الهی، آموزش رهبری در شغل و رنج های مبشرین است. ۹

نویسنده در پایان این فصل، ضمن انذار نسبت به رشد جنبش کاشت کلیسا در کشورهای اسلامی، به لزوم مقابله با آن اینچنین اشاره می کند. مدل نویسی دقیق و اجرای گام به گام و کامل مدل ها باعث شده کاشت کلیسا در ایران و جهان اسلام با قدرت پیشرفت کند. برای مقابله با آن نیاز به نظریه پردازان جامعه شناسی و روان شناسی است تا مدل های دقیق برای مقابله بنویسند، مقابله ای تحت فشار به وسیله نیروهای دولتی باعث همبستگی بیشتر گروها و گسترش هرچه بیشتر کلیسامیشود، جنبش مردمی را می توان با جنبش مردمی مقابله کرد. یکی از اولویت ها برای مقابله با جنبش کاشت کلیسا،کنش متقابل جنبش های مسیحی است ، روش هایی برای کم کردن این کنش های متقابل در بین گروه های مسیحی، تنها راه مبارزه با این جنبش است. برای مثال … برای برگزار نشدن نمازجمعه نیاز نیست دشمن از زور استفاده کند، بلکه تأسیس جمعه بازارها در مقابل درب نمازجمعه از بهترین روش های کم کردن کنش متقابل بین نمازگزاران است. ۱۰

نقد و بررسی مدل الهیاتی زمینه مند سازی و هفت مدل آن از دیدگاه میسیولوژیست ها، موضوع فصل پنجم با عنوان دسته بندی مدل های تبشیر در مسیحیت است که درواقع، مبحث فصل پیشین را تکمیل می کند، مرور مدل ها و نقد آنها از دیدگاه خود مسیحیان تبشیری، نکته قابل توجه و البته جذاب این فصل است که داده هایی نسبت تازه در این حوزه ، عرضه می دارد. یکی از مهم ترین مدل های میسیولوژی ، c5 نام دارد که مدل های جزئی و مصداقی آن مانند مدل شتر، طلوع ، محمد پیامبر کتاب مقدس، پیروان مسلمان عیسی، پیروان مسلمان مسیحایی عیسی، مسلمانان کتاب مقدس و مسلمانان در مسیح، مدلی صریح در نفوذ هویتی و تخریب هویت اسلامی- ایرانی است. ۱۱

به اعتقاد نویسنده: این مدل هاخطرات بسیاری برای جهان اسلام دارند و در صورت نفوذ به جامعه مسیحی، خطرات بسیاری برای مسیحیت هم دارد، برخی میسیولوژیست ها از پروتستان ماند کشیش دکتر فرخ و کشیش جان اسپان و ادوین آبنوس، مخالف این مدلها هستند و فرد فرخ، مدل هویت یکپارچه در مسیح بر اساس تقابل فرهنگی سالم در مقابل این جنبش درونی معرفی می کند . جنبش درونی، مدلی هدفمند از جی تراویس است که سعی دارد افراد با دو هویت مسیحی-اسلامی در جامعه اسلامی زندگی کنند. از طرفی، متأسفانه با مدیریت های ضعیف خودمان باعث ترویج طیف های مختلف به خصوص جنبش درونی شدیم ، کریستین اندرسون ضعف های ساختاری همچون رابطه ضعیف خانواده ها با مساجد را عامل سرعت بخشیدن به جذب مسیحیت می دانند .۱۲

فصل ششم کتاب به یکی از مهم ترین مسائل روز جهان امروز «گفتگو» و نقش آن در استراتژی مسیحیت تبشیری، اختصاص دارد. شورای جهانی کلیساها و کلیسای کاتولیک رومی، برنامه گفتگوی با اسلام را سازماندهی می کند. دیالوگ با اعتقادات و ایدئولوژی های رسیده انجام می گیرد بسیاری از اوانجلیست ها نسبتا از هدف دیالوگ، اطلاع دارند.۱۳ زمینه مندسازی در قالب دیالوگ و تقریب الهیاتی، استراتژی مهم جریان تبشیری است که در این بخش از کتاب از رهگذر اشاره به مدل ها مورد تبیین قرار می گیرد

فصل بعدی، «انسان شناسی میسیولوژیکالی: بررسی جهان بینی و فرهنگ در زمینه مندسازی و جنبش کاشت کلیسا» نام دارد که به بررسی اختلاف نظر میسیولوژیست ها در مورد فرهنگ و جهان بینی می پردازد . نویسنده ، انگیزه خود را برای نگارش این فصل چنین بیان می دارد: ریشه شناسی اختلاف در مدل های تبشیری، کمک به سرایی به فهم روش این مدل ها می کند. به همین ترتیب، با شناخت کامل آن، آسیب ها هم شناخته شده و می توان مدلی برای حفاظت از اسلام تهیه کرد.۱۴

انسان شناسی از مهم ترین علوم میسیولوژی است که بارزترین وجه آن، فرهنگ و جهان بینی است، از میان میسیولوژیست های انسان شناسی و صاحب نظر تیشیر، می توان کرافت و هیبرت را نام برد. اختلاف نظر آنها در فرهنگ و جهان بینی به دو مسلک تبشیری منجر شد. برخی، نظر فرافرهنگ کتاب مقدس هیبرت را پذیرفتند و جنبش کاشت کلیسا را دنبال کردند و مخالف زمینه مندسازی شدند. برخلاف آنان، برخی نظر فرهنگ بومی کتاب مقدس کرافت را پذیرفتند و تبشیر زمینه مند سازی برای همگرایی دینی را پیش گرفتند.

در کل محتوای این فصل -ورای نکات تخصصی در باب میسیولوژی نمایانگر اهمیت فرهنگ در جنگ نرم تبشیری است . سرمایه گذاری متمرکز مجریان مزبور بر این محور است.

سه فصل انتهایی کتاب (هشت، نه و ده به انعکاس مقالاتی از چهره های شناخته شده میسیولوژی اختصاص یافته تا از دل آنها نکات مد نظر نویسنده در تکمیل مباحث میسیولوژی ، ارائه شود. مقاله فصل هشتم، تبدیل معادل پویا ، آزمایشی برای مسلمانان نوشته دیوید تیتر است که در سال ۱۹۹۰م، در مجله میسیولوژی به چاپ رسیده . خلاصه کلام وی در این مقاله، تأکید بر کلید واژه مومن ازمایشی است: اما می توانیم شاهد مردم مسلمانی باشیم که با مسیح همراه هستند، بدون آنکه واقعا به مسیحیت روی آورند، برخی از آنها را می توان مومن آزمایشی توصیف کرد… این روند تبدیل معادل پویا ممکن است برای مسلمانانی باشد که مسیح را پیدا می کنند. این نتیجه فقط آزمایشی است.۱۶

الگویی برای یک کلیسای فرهنگی مسلمان، عنوان مقاله عرضه شده در فصل نهم است که توسط مایک بریزلن در سال ۱۹۶۶م. نوشته شده. وی معتقد است: «کلیسایی متشکل از افراد پیشینه مسلمانی باید در محیط اسلامی متمرکز شود. این زمینه مند سازی باید عمیق ترازشکل عبادی با فرهنگ تطبیق اند. باید سطح عاطفی- روانشناختی و کلامی جهان بینی را لمس کرد، کلیسا در این زمینه از فرهنگ مسلمان باید نیازهای مؤمنان را براورده سازد. این مقاله، یکی از چنین دیدگاه ها و مدل هایی را ارائه می دهد که سعی دارد انحیل و فرهنگ را به طور مساوی با یکدیگر تطبیق دهد.۱۶

مقاله الگوی ترجمه برای ماموریت در جامعه مسلمانان: تقد و یک جایگزین »، نوشته سام اشلورف ، ضمن نقد مدل معادل پویای دیوید تیتر، مدل پیشنهادی خود موسوم به «بتروتال» را برای تبشیر مسلمانان توضیح می دهد. نقد و ارزیابی این مدل از زبان سرشناسان تبشیری، پیش از هر چیز، نشان دهنده اهمیت دانش بنیان بودن تبشیرو عمق و دامنه آن می باشد و در عین حال، تلنگری بر ما برای دقیق تر شدن در این حوزه می زند.

نویسنده در انتهای کتاب، جمع بندی از مجموعه مباحث ذیل عنوان سخن آخره ارائه داده که چکیده ای است از محتوای کتاب و البته در بردارنده یک انذار مهم: «تبشیری ها در این دو دهه اخیرا از کثرت گرایی به سمت هما دینی تطبیقی و تقریب الهیاتی، تغییر استراتژی دادند. استراتژی جدید همادینی در نسل های بعدی ضربه اساسی به هویت اسلامی و جامعه ایران وارد می سازد و منجر به گمگشتگی هویتی می شود که در هر نسل بعدی این بحران تشدید می گردد. میسیولوژیست های مخالف این سبک. خطر هما دینی را ایجاد فرقه انحرافی مسلمانان مسیحی در مسجد عیسی (کریسلام) در نسل های بعدی اعلام کردند.

از طرفی، جامعه اسلامی درگیر با جنبش دیگری نیز هست. مخالفان همادینی به صورت فردی در قالب جنبش کاشت کلیسا در حال عضوگیری هستند که به نام کلیسای خانگی مشهورند. به بیان دیگر، مسیحیت تبشیری با دو روش نفوذ اعتقادی و اجتماعی در ایران در حال گسترش است.۱۷

آنگاه راهکارهایی را برای مقابله با این خطر پیشنهاد می دهد: «گام اول مقابله، انسجام هویت اسلامی ایرانی در جامعه است. با  استفاده از علم جامعه شناسی و روان شناسی می توان متد علمی را در دوره شکل گیری هویت یعنی کودکی، نوجوانی و جوانی اجرا  کر . گام دوم، مبارزه با تفکرات کثرت گرایی دینی و احیای احکام فراموش شده مثل حرمت نگهداری و خواندن کتب ضلال است تا راه نفوذ به جامعه اسلامی بسته شود. میسیولوژی ، یک علم پیچیده و بسیار دقیق بین رشته ای است، برای مقابله با این علم باید به صورت کامل مورد بررسی قرار گیرد تا بتوان مدلی کارامد بدین منظور ارائه داد.۱۸

اجتهاد تبشیری کلیسا، عرضه کننده نگاهی متفاوت در مطالعات جریان مسیحیت تبشیری است که زوایا و ابعادی تازه را مورد تبیین و بررسی قرار می دهد. اتخاذ دیدگاهی دانش بنیان در بررسی های روند شناسانه این حوزه، نه تنها جالب توجه و ضروری، بلکه کاربردی خواهد بود، به خصوص در عرصه ارائه راهکارهای عملی برای مقابله با تبلیغات و همجه نرم فرهنگی جریان مذکور، نگارش و مطالعه این دست کتب مستند به اسناد و مدارک جریان تبشیری نیاز امروز جامعه است که شاید آن طور که باید مورد عنایت قرار نگرفته، به هر روی، پژوهش های تخصصی و عمقی در باب زوایای کمتر دیده شده مسیحیت تبشیری، گشاینده افق های تازه در این حوزه اند که خوراک مطالعاتی خوبی را برای محققان و علاقه مندان فراهم ساخته، با تقویت زیرساخت های فکری، طراحی و اجرای برنامه های عملی موثر را میسر می سازند.

«میسیولوژی و کتاب بررسی شده در نوشتار حاضر، می تواند اغازی باشد برای پژوهش های آینده، علاقه مندان می توانند برای تهیه این اثر کاربردی با شماره ۳۷۷۳۳۶۴۵ ، انتشارات اندیشه مولانا ، تماس حاصل فرمایید.

پی نوشت:

۱٫هاتف الحسینی، سیدجعفر، میسیولوژی: اجتهاد تبشیری کلیسا قم: اندیشه مولانا، ج اول، ۱۳۹۸ ص۵

۲ همان ص ۹

۳ همان ص۱۱

۴ همان صص ۴۰-۴۱

۵ همان ص ۴۳

۶ همان ص۶۰

۷ همان ص۶۵

۸ همان ص۶۷

۹ همان ص۶۹-۷۰

۱۰ همان ص ۸۲

۱۱ همان ص۱۱۵

۱۲ همان ص۱۱۶

۱۳ همان ص۱۱۷

۱۴ همان ص۱۵۱

۱۵ همان ص۱۶۱

۱۶ همان ص۱۷۱

۱۷ همان ص۲۱۷

۱۸ همان ص۲۱۸

یاداشت از الهام محمدی مجله روشنا شماره ۸۶ صص ۷۸- ۸۱

اشتراک گذاری :

آخرین اخبار