تاریخ انتشار :

مهندس ابوالحسن مظفری طراح قرآن جمیل

گفتگو با جدیدترین خطاط ایرانی قرآنی

قرآن آسان یا «قرآن جمیل» شکل تازه ای از کتاب خداوند است که ارتباط سریع تری با مخاطب برقرار می کند و حائز ویژگی های جالبی است. این ویژگی ها در گفت و گو با مهندس ابوالحسن مظفری بررسی شده است.

به گزارش رهیافته (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان)  گفتگو از بهمن عبداللهی / علاقه به قرآن، این کتاب آسمانی ویژگی مشترک همه ایرانیان و بویژه مسلمانان است. بسیاری از مؤمنان در طول زندگی خود همواره کوشیده اند تا بهره ای هرچند اندک از این چشمه لایزال الهی ببرند، اما داستان تلاش «مهندس ابوالحسن مظفری» حکایت دیگری است.

مظفری کلام الله مجید را با شکل و شمایل تازه ای ارائه کرده است. او محصول تلاش خود را «قرآن آسان» نامگذاری کرده و قصد دارد مشتاقان قرائت قرآن را با شیوه ابداعی خود به کلام وحی نزدیک تر کند.

مظفری تحصیلاتش را در رشته نقشه برداری از دانشگاه خواجه نصیر به پایان رسانده . بیش از ۲۸ سال نیز در حوزه نشر و چاپ فعال بوده و همچنین به خوشنویسی بویژه در رشته خطوط عربی تسلط کافی دارد. بنابراین مجموع اطلاعات و شناخت وی از حوزه های کامپیوتر، خوشنویسی و قرآن موجب آن شده تا قرآن را با نسخه جدیدی طراحی و ارائه کند.

این گفت و گو را می خوانید.

* آقای مظفری، قبل از هر پرسشی، لطفا درباره کاری که با عنوان «قرآن آسان» انجام داده اید، توضیح بدهید.

– این کار به شکل مجموعه ای کم نظیر آماده شده که نام «قرآن آسان» یا «القرآن المیسر» روی آن گذاشته ام. این مجموعه، قرآنی است که خیلی آسان و به شکلی سریع با مخاطب ارتباط برقرار می کند و در نهایت با قالب های متفاوتی ارائه خواهد شد. نسخه اولیه ای که آماده چاپ شده است، «جمیل» نام دارد و ویژگی های خاصی دارد که درباره اش توضیح خواهم داد. در مورد قرآن بد نیست اشاره کنم که روبه رو شدن با این کتاب آسمانی ۴ مرحله دارد: اول خواندن، دوم فهمیدن، سوم اندیشیدن و چهارم هم عمل کردن به آن است. در مورد نخستین و اساسی ترین مرحله که قرائت آن است، عمدتا ویژگی های بصری مد نظر هست، یعنی این ارتباط باید با استفاده از جذابیت های بصری اتفاق بیفتد. در واقع همان طور که شنیدن قرآن با صدای خوش، متفاوت با صدای معمولی است، بنابراین ارائه قرآن هم به شکل زیبا و متین برای برقراری ارتباط سریع با مخاطب، نیاز است. طرح «قرآن آسان» در سفر حج سال ۸۰ به ذهنم رسید. این سفر به دلایل کاری دو بار دیگر اتفاق افتاد و به این نتیجه رسیدم که یک کار ماندگار باید برای قرائت آسان قرآن انجام شود. این طرح نیاز به دانش کامپیوتر، توانایی خوشنویسی، فهم مقدماتی از موضوع قرآن و همچنین توان برنامه نویسی و آشنایی با گرافیک و چاپ داشت. از طرفی به این رشته ها آشنایی کافی داشتم و فکر می کردم که رسالت من در زندگی شاید همین باشد که چنین قرآنی را آماده کنم، بنابراین دست به کار شدم و آن را پس از ۴ سال فعالیت و کار مستمر آماده چاپ کردم.

 

* این قرآن حائز چه ویژگی هایی است و چه تفاوتی با کارهای مشابه که پیش از این انجام شده است، دارد؟

– با توجه به نوع روحیات و علاقه مندی هایی که رهبر معظم انقلاب درباره قرآن داشتند، باید اذعان کنیم که در این سال های قبل، قرآن در تمام شئون خود به شایستگی پیشرفت کرده است، بویژه در زمینه قرائت، حفظ قرآن، تفسیر، جلسات قرآنی، آموزش و غیره، فعالیت های زیادی صورت گرفته است. از جمله این فعالیت ها، شکل آماده سازی خود قرآن است که بخش عمده ای از آن به خلق هنری و فنی اثر بر می گردد. این خلق هنری شامل خوشنویسی، شکل نمایش و چاپ و صحافی است. به اعتقاد من، به نسبت توانایی های ویژه ای که در هنر ایرانی نهفته است، شاید ما در این زمینه به ایده آل نرسیده ایم، البته کارهای بسیار شایسته ای بویژه در حوزه قرآن های تزئینی انجام شده که البته آخرین آنها یعنی «قرآن ریحان» واقعا افتخار اسلام و ایران است. در واقع ما در این زمینه تقریبا حق مطلب را ادا کرده ایم، اما در زمینه قرآن های کاربردی متاسفانه کار کمتری شده است. مثلا در زمینه استفاده از قرآن، کارهای کامپیوتری زیادی انجام گرفته، اما بخش زیادی از آنها بازسازی آثار قدیمی است، یعنی حداکثر این بوده که یک خوشنویس جدید با مقداری ملاحت بیشتر کار نیریزی را بازسازی کرده است.

من در طول این سال ها همه اندوخته ای که در زمینه خوشنویسی و طراحی فونت جمع کرده بودم، به کار گرفتم. در واقع یکی از ویژگی های عمده «قرآن آسان» این است که جنس خط آن فونت است و می تواند از همه محاسن یک فونت بهره ببرد. در این فونت کار مفصلی از نظر روانشناسی فونت انجام شده تا در هنگام طراحی روی صفحه طوری باشد که با جذابیت های بصری با خواننده هماهنگی داشته باشد و اشتیاق خواندن ایجاد کند. به عبارت دیگر، هنگام خواندن، چشم را دیرتر خسته کند. نکته دوم کیفیت بالایی است که فونت در مرحله چاپ نسبت به خوشنویسی دارد. نکته بعدی این که اعراب ها را در فونت کامپیوتری می توان رنگی کرد و به طور مثال در نسخه جمیل اعراب ها آبی آسمانی است. البته این رنگ بر اساس نظرخواهی بیش از ۲۰۰ نفر در سطوح مختلف تحصیلی انتخاب شده است. اگرچه به دلیل علاقه بسیاری از خوانندگان به رنگ سیاه، با آن رنگ هم چاپ خواهد شد. اسامی «الله» نیز با رنگ سبز چاپ می شود تا سریع تر با این اسامی ارتباط برقرار شود.

 

*آیا ویژگی های این قرآن تنها بصری است؟

– سعی کردم که فراتر از این ویژگی های بصری باشد. از جمله ویژگی های آن که برگرفته از قرآن مدینه یا عثمان طه است، این که آیات میان ۲ صفحه شکسته نمی شود، جزء ها سر صفحه تمام می شود، شروع جزء ها با سمت راست و پایان آن با سمت چپ است. در هیچ سوره ای بسم الله و آغاز سوره میان دو صفحه قرار نمی گیرد. گرچه در قرآن عثمان طه این مورد در بسیاری از سوره ها رعایت نشده است. همچنین سعی شده که کلمات پیوسته میان دو خط شکسته نشود. البته در کل قرآن فقط در ۴۸ مورد این کار صورت نگرفته است.

از آنجا که در قرآن های مختلف یکی از نکات مهم، رسم الخط است، به طور کلی می توان گفت ۶ رسم الخط رایج در دنیا وجود دارد که مثلا همین قرآن مدینه با رسم الخط مصری است و در آن به ریشه کلمات بیشتر توجه می کند.

 

* رسم الخط ایرانی هم داریم؟

– بله. یکی هم رسم الخط ایرانی است که قرآن نیریزی بر اساس آن نوشته شده است. البته رسم الخط قرآن ها به ۲ گروه تقسیم می شود، یعنی رسم الخط های اصطلاحی و رسم الخط های قیاسی که در مورد اول که گفته شد مثل قرآن عثمان طه است و رسم الخط قیاسی که به شکل خواندن توجه می کنند.

 

* قرآن جمیل به چه رسم الخطی توجه می کند؟

– این قرآن از نوع رسم الخط قیاسی است و با عنوان رسم الاملاء نامیده می شود. رسم الاملاء در ایران جزو رسم الخط های متداول است و این قرآن هم به رسم الخط نیریزی بسیار نزدیک است، ولی در واقع در مورد اسم خاص مثل سلیمان به شکل رسم الخط مصری نزدیک می شود. رسم الاملاء در واقع حاصل زحمت کارشناسان دارالقرآن است و ما هم در این نسخه از آن تبعیت کرده ایم، البته در نهایت این قرآن با رسم الخط های دیگر برای کشورهای دیگر ارائه خواهد شد. ما در این قرآن به دنبال این نیستیم که هیچ چیز را برچیز دیگر برتری بدهیم به عبارتی سلیقه های مختلف را پذیرفتیم و تلاشمان این است که این شکل را با آن سلیقه ها ارائه بدهیم. یکی از نکات مهم در قرآن جمیل این است که حروفی که به خواندن کمک نمی کند به شکل کم رنگ تر درج شده است مثل الف و لام هایی که در برخی کلمات وجود دارد. همچنین ویژگی های جزئی دیگر هم در آن لحاظ شده است.»

 

* درباره شکل ارائه و صحافی آن چگونه عمل کرده اید؟

– چون قرآن کاربردی است تلاش کرده ایم که با صحافی شکیل و همچنین هزینه مناسب ارائه شود. تمام صفحات این قرآن چه متن و چه تذهیب آن، ۴ رنگ است و سعی کره ایم که مبلغ هدیه آن بسیار کم باشد. نخستین نسخه در قطع وزیری چاپ می شود و نسخه های بعدی در قطع های دیگر منتشر خواهند شد. قرآن های موجود در بازار یا قرآن های زیبا هستند و خوانایی کمتری دارند یا خوانا هستند اما از جذابیت های کمتری برخوردارند. ما به دنبال قرآنی بودیم که در وهله اول خوانا باشد و بعد از آن، زیبایی هم داشته باشد.

 

* به نظر می رسد یکی از ویژگی های این قرآن تک برگ بودن آیات و ترجمه های آن باشد. در این مورد هم توضیح بدهید.

– شکل قرار گرفتن متن و ترجمه هم به اشکال مختلف امکانپذیر بود، اما در این نسخه متن عربی در یک صفحه و متن ترجمه به ۲ زبان فارسی و انگلیسی در ۵ صفحه مقابل آن قرار گرفته و در صفحه بعد ترجمه مقابل آیات قرار گرفته تا در هر صفحه دو رو آیات و در صفحه بعدی ترجمه ها وجود داشته باشند. البته شکل های دیگری هم برای ترجمه آیات می تواند ارائه شود.

درباره توضیحات سر صفحه هم بدنیست بدانید که این توضیحات خیلی مختصر و مفید است که هم بالای صفحه خیلی شلوغ نباشد و هم توضیحات کامل باشد. این توضیحات درباره جزء، شماره حزب، شماره سوره، شماره سوره ای که در حال تمام شدن است و نام آن، نام سوره بعدی یا حزبی که تمام می شود و شروع می شود. در این صفحه ها شماره رکوعات قرآنی با علامت قرمز پررنگ نشان داده شده است. رکوعات آیاتی هستند که موضوعشان مرتبط با هم است و برخی معتقدند می توان بعد از خواندن سوره حمد، این مجموعه را به عنوان یک سوره خواند و با آن به رکوع رفت. اما از نظر ما حسنش این است که در واقع نشان می دهد که موضوع آیات از این شماره تا شماره بعدی (که یک رکوع قرآنی است) مربوط به هم است و به عبارتی بعد از اینجا موضوع عوض می شود. ضمن این که در فهم قرآن هم کمک می کند. از سوی دیگر تذهیب جزءهای فرد با رنگ غالب سبز است و جزءهای زوج با رنگ غالب آبی. تذهیب صفحات هم به شکلی انتخاب شده که فشار کمتری به ماهیچه های چشم بیاورد.

 

* از آنجایی که برخی از قرآن های موجود غلط های چاپی دارند، در این جا احتمالا اشتباهی وجود ندارد؟

– در حال حاضر در کشور چند مرکز وجود دارد که متولی تصحیح و بررسی قرآن ها و دادن مجوز برای چاپ است، یکی از قدیمی ترین مراکز، سازمان دارالقرآن است و ما هم قرآن جمیل را به این سازمان ارائه کرده ایم.

 

* در مورد چاپ این اثر چه کار کرده اید؟

– این کار تقریبا یک ماه است که آماده شده است و قرار است با پشتیبانی مراکزی بزودی منتشر و ترجیحا در نمایشگاه قرآن کریم ارائه شود.

اشتراک گذاری :


  1. م .ن گفت:

    بسیار عالی است. ممنونم از مطالب خوبتون.

آخرین اخبار