تاریخ انتشار :

5 اسفند ماه روز مهندس

خواجه‌ نصیرالدین‌ طوسی‌ و ریاضیات‌

نظر اهل‌ فن‌ در ریاضیات‌ قدیم‌ اینست‌ که‌ تمامی‌ تألیفات‌ خواجه‌ نصیر درباره‌ ریاضیات‌ دارای‌اهمیت‌ است‌ که‌ از آن‌ میان‌ ۲ کتاب‌ او سهم‌ بسزای‌ در پیشرفت‌ ریاضیات‌ داشته‌ است‌ که‌ از میان‌تألیفات‌ می‌توان‌ به‌ کتاب‌ کشف‌القناع‌ عن‌ اسرار شکل‌ قطاع‌ و از میان‌ تحریرات‌ به‌ تحریرمحبسطی‌ اشاره‌ نمود.

  به گزارش رهیافتگان (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان ) خواجه نصر الدین طوسی از دانشمندانی است که باید برای او از واژه ی علامه دهر استفاده نمود؛ زیرا این دانشمند در علومی همچون فلسفه و فقه و ستاره شناسی و ریاضی و پزشکی و معماری و نجوم به درجه ی دانشمندی رسیده بود.

و در تخصص های خود خدمات زیادی به جهانیان رائه کرده است بطوری که در قرن ۱۶ میلادی کتابهای مثلثات او در فرانسه ترجمه شد و یکی از گسترش دهندگان این علم بود.

 در گذشته‌ فنون‌ ریاضی‌ به‌ چهار دوره‌ تقسیم‌ می‌شده‌ است‌:

۱ـ دوره‌ ابتدائی‌ که‌ اصول‌ اقلیدس‌ را می‌خواندند

۲ـ دوره‌ متوسط شامل‌ علوم‌ ریاضی‌ بین‌ ابتدائی‌ و عالی‌

۳ـ دوره‌ عالی‌ که‌ کتاب‌ محبسطی‌ را می‌خواندند

۴ـ دوره‌ پیشرفته‌ که‌ به‌ آن‌ اکر می‌گفتند

در میان‌ دانشمندان‌ ریاضی‌ خواجه‌ نصیرالدین‌ را معمار و پدر ریاضی‌ می‌دانند بدان‌ جهت‌ که‌بخش‌ عظیمی‌ از تألیفات‌ و تحریرات‌ او درباره‌ نجوم‌ و ریاضی‌ می‌باشد. بخشی‌ از کتب‌ ریاضی‌او بشرح‌ ذیل‌ می‌باشد:

تألیفات‌:

۱ـ کتاب‌ کشف‌ القناع‌ عن‌ اسرار شکل‌ قطاع‌ که‌ خواجه‌ نصیر در این‌ کتاب‌ اثبات‌ کرده‌ که‌ از یک‌شکل‌ قطاع‌ هندسی‌ می‌توان‌ ۴۹۷۶۲۴ شکل‌ دیگر هندسی‌ بدست‌ آورد.

۲ـ کتاب‌ جوامع‌ الحساب‌ با التخت‌ و التراب‌ که‌ درباره‌ جمع‌ و تفریق‌ و کسرها است‌.

۳ـ الرساله‌ الشافیه‌ عن‌ الشک‌ فی‌ الخطوط المتوازیه‌ موضوع‌ قواعد هندسی‌ از اصول‌ پنجم‌اقلیدس‌ است‌.

۴ـ رساله‌ای‌ در اثبات‌ اینکه‌ ممکن‌ نیست‌ مجموع‌ دو عدد مربع‌ فرد عدد مربع‌ باشد.

۵ـ رساله‌ای‌ در ضرب‌ و تقسیم‌ و جبر و مثلثات‌

۶ـ ۱۰۵ مسئله‌ از اصول‌ اقلیدس‌

۷ـ زیج‌ ایلخانی‌ که‌ ثمره‌ مطالعاتی‌ است‌ که‌ درباره‌ رصدخانه‌ مراغه‌ صورت‌ گرفته‌ است‌.

تحریرات‌:

۱ـ تحریر اصول‌ اقلیدس‌: اقلیدس‌ ریاضی‌دانی‌ بوده‌ است‌ که‌ پیش‌ از میلاد در اسکندریه‌می‌زیسته‌ مجموعه‌ معلومات‌ ریاضی‌ خود را در کتابی‌ بنام‌ اصول‌ نوشت‌ که‌ چندین‌ بار از یونانی‌به‌ عربی‌ ترجمه‌ شده‌ که‌ خواجه‌ نصیر با توجه‌ به‌ ترجمه‌های‌ قبلی‌ با اصلاحاتی‌ اصول‌ اقلیدس‌ راتحریر نمود که‌ بعدها به‌ نام‌ تحریر اصول‌ اقلیدس‌ شهرت‌ یافت‌.

۲ـ تحریر محبسطی‌: نوشته‌ بطلمیوس‌ قلوذی‌ است‌ است‌ که‌ در اسکندریه‌ می‌زیسته‌ است‌. (ربع‌دوم‌ سده‌ دوم‌ میلادی‌) مهمترین‌ اثر او درباره‌ ریاضیات‌ مجموعه‌ ریاضی‌ است‌ که‌ بخاطر یعنی‌اهمیتش‌ محبسطی‌ شهرت‌ Megisty کبیر نام‌ گرفته‌ که‌ با افزودن‌ الف‌ و لام‌ عربی‌ المحبسطی‌شهرت‌ یافت‌ که‌ موضوع‌ آن‌ درباره‌ مثلثات‌ مسطحه‌ و کروی‌ است‌. بعضی‌ را عقیده‌ بر آنست‌ که‌تنها کتابی‌ که‌ با دستخظ خواجه‌ نصیر موجود است‌ همین‌ کتاب‌ است‌ که‌ در یکی‌ از کتابخانه‌های‌کشور مصر موجود است‌.

۳ـ تحریر کتاب‌ معرفه‌ الاشکال‌ الکریه‌ و البسیط که‌ اصل‌ این‌ کتاب‌ از بنوموسی‌ است‌ که‌ خواجه‌نصیر آن‌ را تحریر کرده‌ و موضوع‌ آن‌ دستور محاسبه‌ مثلث‌ برحسب‌ اضلاع‌ آن‌ است‌.

۴ـ تحریر کتاب‌ مفروضات‌ که‌ از تألیفات‌ ثابت‌ بن‌قره‌ است‌.

۵ـ تحریر کتاب‌ مأخوذات‌ که‌ از تألیفات‌ ارشمیدس‌ است‌ و ثابت‌ القره‌ آن‌ را به‌ عربی‌ ترجمه‌ کرده‌است‌.

۶ـ تحریرالکره‌ و الاسطوانه‌ که‌ از تألیفات‌ ارشمیدس‌ است‌.

۷ـ تحریر المقاله‌ فی‌ تکسیر الدائره‌ که‌ از تألیفات‌ ارشمیدس‌ است‌.

۸ـ تحریر کتاب‌ مانالاوس‌ فی‌الاشکال‌ الکریه‌ که‌ از تألیفات‌ مانالاوس‌ است‌.

۹ـ تحریر المخروطات‌ که‌ اصل‌ آن‌ از ابلونیوس‌ است‌ که‌ در نیمه‌ دوم‌ پیش‌ از میلاد در اسکندریه‌می‌زیسته‌.

۱۰ـ تحریر کتاب‌ معطیات‌ که‌ اصل‌ آن‌ از اقلیدس‌ است‌ که‌ به‌ زبان‌ اروپایی‌ به‌ آن‌  Dataیعنی‌داده‌ها نامیده‌ می‌شود.

۱۱ـ تحریر الکره‌ المتحرکه‌ که‌ اصل‌ آن‌ اطولوقس‌ ریاضیدان‌ سده‌ چهارم‌ پیش‌ از میلاد است‌ که‌معاصر با اقلیدس‌ بوده‌ و موضوع‌ آن‌ بررسی‌ اوضاع‌ دوایر مختلفی‌ است‌ که‌ بر یک‌ سطح‌ کره‌واقع‌اند.

۱۲ـ تحریر دو کتاب‌ از ریاضیدانان‌ بنام‌ مالاناووس‌ و ثاوذوسیوس‌ که‌ در ریاضیات‌ پیشرفته‌نوشته‌ شده‌ و در قدیم‌ به‌ آن‌ اکر می‌گفتند که‌ در فهرست‌ کتابهای‌ ریاضی‌ قدیم‌ بنام‌ اکر مالاناووس‌و اکر ثاوذوسیوس‌ مشهور است‌ که‌ خواجه‌ نصیر این‌ دو کتاب‌ مشهور را نیز تحریر کرده‌ است‌ که‌بنام‌ تحریر اکر مالاناووس‌ مشهور است‌.

نظر اهل‌ فن‌ در ریاضیات‌ قدیم‌ اینست‌ که‌ تمامی‌ تألیفات‌ خواجه‌ نصیر درباره‌ ریاضیات‌ دارای‌اهمیت‌ است‌ که‌ از آن‌ میان‌ ۲ کتاب‌ او سهم‌ بسزای‌ در پیشرفت‌ ریاضیات‌ داشته‌ است‌ که‌ از میان‌تألیفات‌ می‌توان‌ به‌ کتاب‌ کشف‌القناع‌ عن‌ اسرار شکل‌ قطاع‌ و از میان‌ تحریرات‌ به‌ تحریرمحبسطی‌ اشاره‌ نمود.

یکی از مهمترین متون کلامی شیعه “تجرید الاعتقاد” اثری از خواجه نصیر است. ایشان کوشید تا با استفاده از آرای فلسفی ابن سینا کلام شیعه را بر برهان های عقلی مبتنی کرد. یک روز در تقویم ایرانی به یاد این داشنمند بزرگ به عنوان روز مهندسی نام گذاری گردید.

منبع:www.kntu.ac.ir

اشتراک گذاری :


آخرین اخبار