ابوالقاسم عباس بن فرناس
دانشمند مسلمانی که پایه گذار اختراع هواپیما در بیش از 1100 سال پیش بود

اولین کسی است که از سنگ، صنعت استخراج شیشه را در اندلس پایه گذاری کرد. او [ دستگاهی به نام] ” المیقاته” به جهت شناخت اوقات و زمان ها ساخت. در خانه اش آسمانی بود[ آسمان نما یا پلانتاریوم] با ستارگان، ابرها، برق ها و رعدهایش

 به گزارش رهیافتگان (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان )  برای اهل تحقیق و پژوهش و آنان که با تاریخ علم آشنایی کاملی دارند، تأثیرات مستقیم فرهنگ و تمدن درخشان اسلامی بر اندیشه های دانشمندان اروپایی و غربی پوشیده نیست. دین اسلام در دستورهای فراوان خود به علم اندوزی و تحصیل دانش توصیه های اکید کرده است تا آنجا که مسلمانان به خصوص در قرون اولیه اسلامی به کسب دانش ها و مهارت های مختلفی موفق شدند که فرهنگ اروپایی و غربی وامدار اندیشه های آن بزرگان است. دینی که پیامبر آن دستور به فراگیری علم و دانش از گهواره تا گور بدهد و دانش را فرضیه و عملی واجب بر هر زن و مرد معرفی کند، انتظاری جز این نیست که دانشمند نابغه ای از بین مسلمانان برخیزد و موفق به اختراع هواپیما و پلانتاریوم شود. جای تأسف دارد که بسیاری از ما حتی نام او را نشنیده ایم و بدین سبب الگوهای غربی را ناآگاهانه به عنوان سرآمدان دانش و پیشرفت بشری می پنداریم.

آسمان نما
آسمان نما( planetarium) تالار و فضایی است به شکل یک نیم کره و گنبدی شکل که در آن به جهت ” آموزش” و ” سرگرمی”، ستارگان، سیارات و دیگر پدیده های سماوی چون: خسوف، کسوف، شفق، فلق، حرکت سیارات، خوشه های ستاره ای، سحابی ها و … نمایش داده می شود.
ناظران از طریق پروژکتورهای نوری- مکانیکی یا دیجیتالی، تصاویر آسمان را بر سقف گنبد ملاحظه می کنند. در اصل، این گونه تالارها به جهت رویت آسمان شب طراحی می شود، زیرا همیشه شرایط جوی مساعد نیست تا آسمان شب و اجرام برای نوآموزان نجوم رویت شوند. از سوی دیگر در طول روز رؤیت آسمان شب امکان پذیر نیست، لذا فضای پلانتاریوم باعث می شود که در روز نیز افراد علاقه مند، به فراگیری جزئیات آسمان مشغول شوند. اخیراً در تهران در تقاطع بزرگراه همت و مدرس یک پلانتاریوم احداث شده است. در دنیا حدود ۲۵۰۰ پلانتاریوم وجود دارد که صد میلیون بازدید کننده دارد.
سابقه طراحی و ساخت پلانتاریوم یا همان آسمان نما به قرن هیجدهم باز می گردد. زمانی که گوی های متحرک و افلاک نماهای مکانیکی متداول شد. چند گوی تو خالی به قطر ۴ تا ۵ متر( ۱۳ تا ۱۶ فوت) ساخته شد به طوری که در داخل آن تعداد محدودی بازدید کننده می توانستند ستارگان را به صورت سوراخ های کوچک در گوی مشاهده کنند. اولین آسمان نما با پروژکتور ستاره ای توسط ” والتر باورسفلد”( ۱۹۵۹-۱۸۷۹) در شرکت ” کارل زایس” ساخته شد.

zz7811

اختراع هواپیما و پیشگامان هوانوردی
دو برادر آمریکایی به نام ” اووریل” و ” ویلبر رایت” از ” اوهایو” که ابتدا دوچرخه فروش و بعد دوچرخه ساز شدند، سودای پرواز به سرشان زد. در ۱۸۹۹ میلادی گلایدر مدل و در تابستان ۱۹۰۱ گلایدر واقعی آنها برای آزمایش آماده شد، اما پرواز آن موفقیت آمیز نبود. آنها سرانجام توانستند در ۱۷ دسامبر ۱۹۰۳ اولین هواپیمای خود را ۴ بار به پرواز درآورند. در دنیا این دو آمریکایی را پیشگامان صنعت هوانوردی بر می شمردند.

روی دیگر سکه
در اینجا به نابغه ای مسلمان اشاره خواهیم کرد که در قرن سوم هجری و نهم میلادی می زیسته است.

18420162Abbas-Ibn-Firnas-About

” زرکلی” در ترجمه او نوشته است:
” عباس بن فرناس( ۲۷۴ هـ .۸۸۷ م) ابوالقاسم: مخترع أندلسی، من أهل قرطبه، من موالی بنی أمیه، و بیته فی برابر( تاکرنا) کان فی عصر الخلیفه عبد الرحمن الثانی بن الحکم( فی القرن التاسع للمیلاد) و له أبیات فی ابنه محمد بن عبد الرحمن( المتوفی سنه ۲۷۳ هـ)، و کان فیلسوفاً شاعراً، له علم بالفلک، واتهم فی عقیدته. و هو أول من استنبط فی الأندلس صناعه الزجاج من الحجاره، و صنع ( المیقاته) لمعرفه الأوقات، و مثل فی بیته السماء بنجومها و غیومها و بروقها و رعودها، و أراد تطییر جثمانه، فکسا نفسه الریش، و مد له جناحین طار بهما فی الجو مسافه بعیده، ثم سقط فتأذی فی ظهره لأنه لم یعمل له ذنباً، و لم یدر أن الطائر إنما یقع علی زمکه، فهو أول طیار اخترق الجو، و لبعض شعراء عصره أبیات فی وصف سمائه و فی طیرانه”(۱)

download
( ابوالقاسم عباس بن فرناس متوفای ۲۷۴هـ و ۸۸۷ میلادی مخترعی اهل ” اندلس”(۲) از شهر ” قرطبه”(۳) است. او از موالیان ” بنی امیه” بود و خانه اش در شهر ” تاکرونا”(۴) قرار داشت. او در عصر خلیفه عبدالرحمن دوم فرزند حکم یعنی قرن نهم میلادی می زیست. او ابیاتی در مورد فرزند خلیفه، محمد بن عبدالرحمن متوفای ۲۷۳ هـ دارد. نامبرده فیلسوف شاعری بود که دانش افلاک داشت( منجم بود)[ و بدین خاطر] در عقیده اش متهم[ به بی دینی] شد. او اولین کسی است که از سنگ، صنعت استخراج شیشه را در اندلس پایه گذاری کرد. او [ دستگاهی به نام] ” المیقاته” به جهت شناخت اوقات و زمان ها ساخت. در خانه اش آسمانی بود[ آسمان نما یا پلانتاریوم] با ستارگان، ابرها، برق ها و رعدهایش و نیز[ از اقدامات علمی دیگر او این که] اراده کرد تا با بدن خود پرواز کند. بدین منظور خود را با پرهایی پوشاند و دو بال برای خودش درست کرد و به واسطه آنها در هوا مسافت بسیاری پرواز کرد، آنگاه سقوط کرد و در اثر آن کمرش آسیب دید. این بدان جهت بود که از ” دم” استفاده نکرده بود و متوجه نشده بود که پرنده به هنگام فرود به زمین به وسیله دمش می نشیند. پس با این حساب، او اولین کسی است که پرواز نمود و هوا را شکاف و برخی شعرای هم روزگارش در وصف آسمان او( planetarium) و پرواز او( هواپیمایش) ابیاتی سرودند.”
به راستی حیرت آور است که قرن ها قبل، مسلمانی نابغه، ” پلانتاریوم” ساخته و پیشگام صنعت هوانوردی بوده است! از آن حیرت آورتر این که ما مفاخر خویش را به بوته فراموشی سپرده ایم و از تأثیر اسلام و مسلمانان و تمدن درخشان اسلامی بر کل دنیا غفلت کرده ایم.

پی‌نوشت‌ها:
 

۱- الزرکلی، خیرالدین(م. ۱۳۹۶ هـ)، الاعلام قاموس تراجم لاشهر الرجال و النساء من العرب و المستغربین و المستشرقین. دارالعلم للملایین، بیروت- لبنان- الطبعه الثامنه- ۱۹۸۹ میلادی- ج ۳ ص ۲۶۴٫
۲- ناحیه ای در جنوب اسپانیا. چون سپاهیان اسلام از این ناحیه وارد شدند مورخان اسلامی همه کشور اسپانیا را اندلس نامیدند.
۳- مرکز اندلس است.
۴- شهری قدیمی در اندلس است.
 

منبع:دانشمند، شماره ۵۶۲- راسخون

به اشتراک بگذارید :

دیدگاه

لطفا دیدگاه خودتون رو بیان کنید: