تاریخ انتشار :

اسلام و ایمان

آیا اسلام آوردن از روی تقلید، مورد پذیرش خدا قرار می‌گیرد؟

وقتی در آن دنیا از ما بپرسند، چرا دین اسلام را انتخاب کردید و مسلمان شدید، چه جوابی باید بدهیم؟ در صورتی که چون پدرانمان مسلمان هستند، ما نیز مسلمان هستیم.

images

 

 

به گزارش رهیافتگان (پایگاه جامع مبلغین و تازه مسلمانان )،وقتی در آن دنیا از ما بپرسند، چرا دین اسلام را انتخاب کردید و مسلمان شدید، چه جوابی باید بدهیم؟ در صورتی که چون پدرانمان مسلمان هستند، ما نیز مسلمان هستیم.
پاسخ اجمالی
اگر در آخرت در پاسخ از چیستی اعتقادات هیچ دلیلی جز تقلید و پیروی کور کورانه از پدران نداشته باشیم – در صورتی که می دانیم پدران ما نه اهل علم، شناخت و تعقل اند و نه در تحت هدایت افراد اندیشمند و آگاه قرار گرفته اند- در این صورت معذور نخواهیم بود. چون این گونه رفتار و افکار بر خلاف سرشت و طبیعت انسانی است. البته این که گفتیم اعتقادات باید از روی علم و یقین باشد، بدین معنا نیست که اولاّ: انسان باید استدلال های فلسفی و علمی در این باب بیاورد، بلکه از هر کسی به اندازه ی توان او انتظار است. ثانیا: نتواند در این وادی از راهنمایی های اندیشمندان بهره جوید.

پاسخ تفصیلی
برای روشن شدن پاسخ چند نکته را تذکر می دهیم:

۱٫ خداوند سرشت و طبیعت انسانی را به گونه ای آفریده است که دائماً در پی یافتن حقیقت و تسلط علمی بر حقایق پیرامون خود است. از وقتی که انسان متولد می شود تا هنگام مرگ لحظه ای نیست که انسان از تکاپوی علمی و جست و جوی درک حقیقت غافل باشد. البته این تلاش علمی متناسب با شرایط سنی و جسمی و زمینه های فکری و رفتاری اوست.

به عبارت دیگر، خداوند انسان را با سرمایه ی کافی برای رسیدن به کمال و سعادت و درک حقایق و معارف در زمین قرار داده، تا با استفاده از آن به هدف و غایت خلقت خود دست یابد.

قرآن می فرماید: قسم به جان (نفس) آدمی و آن کس که آن را آفرید و منظم ساخته سپس فجور و تقوا (شر و خیرش) را به او الهام کرده است که هر کس نفس خود را پاک و تزکیه کرده، رستگار شد و آن کس که نفس خویش را با معصیت و گناه آلوده ساخته نومید و محروم گشته است.[۱]

حال با توجه به این حقیقت که انسان برجسته ترین مخلوق خداوند از نظر توانایی در کسب معلومات و پیشرفت های علمی است، اگر کسی از این سرمایه وجودی خود در راه اساسی ترین نیاز خود که رسیدن به هدف و غایت خلقت که مایه ی قرب الی الله است، استفاده نکند و در انتخاب راهی که او را بدین مقصد می رساند، کوتاهی و سستی به خرج دهد (و اکتفا به آرا و افکار و آداب و سنن پدران کند و لو این که می داند آبا و اجدادش نه اهل علم و تعقل اند و نه روش زندگی آنها بر اساس هدایت علم و دانش است) چگونه می تواند معذور باشد[۲]، و در واقع او خود محکوم وجدان و فطرت انسانی است که بر خلاف آن حرکت نموده است و با دست خود حقیقت خود را وارونه و مقلوب ساخته است.

قرآن در این باره می فرماید: “گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم آنها دل هایی دارند که با آن نمی فهمند، چشم هایی که با آن نمی بینند، گوش هایی که با آن نمی شنوند، آنها همچون چهارپایانند، بلکه گمراهتر، اینان همان غافلانند”.[۳]

۲٫ هر مسلمانی که خود را حقیقتاً تابع دین اسلام می داند؛ باید برای اعتقادات خود، دلیلی جز پیروی کورکورانه از پدران خود داشته باشد و به همین جهت در اوّل رساله های عملیه که هر فرد مسلمان مکلف به فراگیری آن است، آمده است که اصول دین تقلیدی نیست، بلکه هر کس باید خود به علم و یقین برسد.[۴]علاوه بر این، روح دستورات اسلام همان تعقل و دانش است و در همه جا ما را دعوت به تفکر و اندیشه می کند.[۵]

البته، بدیهی است که درجات فکر و اندیشه به تناسب تفاوت افراد از نظر برخورداری از معلومات و دانش متفاوت است، از یک فرد بی سواد استدلالی مطابق با فکر و اندیشه و شرایط زندگی او انتظار است. همان گونه که در آن روایت معروف آمده است: پیر زنی در حال نخ ریسی بود که با این سوال پیامبر (صلی الله علیه واله) روبرو شد که خدا را از چه راه ثابت می کنی، او از کار دست کشید و گفت از این.

در این جا پیرزن به دلایل فلسفی و … توسل نجست که نه از او انتظار بود و نه در توان او، بلکه به این نکته ی قابل فهم برای همه اشاره کرد که اگر این چرخ نیازی به گرداننده دارد، چگونه این جهان نیاز به آفریدگار و گرداننده نداشته باشد.

و از همین باب است استدلال آن اعرابی که گفت همان گونه که جای پای شتر دلالت بر شتر می کند، آسمان و زمین هم دلالت بر خداوند لطیف خبیر می کند.[۶]

اما به نظر می رسد ساده ترین و عمومی ترین استدلال برای حقانیت اسلام، تطابق آن با فطرت و سرشت انسانی است که اگر کسی با رفتار و اخلاق ناپسند خود فطرت خدادادی را در زیر لایه های تاریک گرد و غبار آلودگی به گناه و معصیت قرار ندهد، می تواند به حقانیت اسلام علم و یقین پیدا کند و از این راه هم می تواند برای دست یابی به اعتقادات صحیح، در کنار اندیشه و تعقل، بهره ببرد.

۳٫ درست است که اعتقاد به اصل دین باید به حد علم یقینى برسد و اگر به این حد نرسد؛ یعنى اعتقادى آمیخته با شک و ریب باشد کافى نیست، هر چند به حد ظن راجح رسیده باشد، و براى مسلمان شدن راه تقلید کافى نیست و کسى که مى‏خواهد مسلمان شود باید در حق و باطل بودن دین بحث و دقت به عمل آورد .

اما این علم یقینی هم می تواند از راه استدلال هاى علمى حاصل شود و هم از راه های دیگر مثل شنیدن آیات قرآن و…[۷] .

و از جمله ی راه ها، پیروى کردن از راهنمایى دانشمندان براى به دست آوردن علم و یقین در اصول دین است.[۸]

آنچه در قرآن مورد مذمت قرار گرفته، تقلید کاملاً کورکورانه و از روی تعصب است.

«و هنگامی که به آنها گفته می شود از آنچه خدا نازل کرده است پیروی کنید می گویند، بلکه ما از آنچه پدران خود را بر آن یافتیم پیروی می نماییم، آیا نه این است که پدران آنها چیزی نمی فهمیدند و هدایت نیافتند».[۹]

و نظیر همین مضمون در آیه ی ۱۰۴ سوره ی مائده آمده است.

از این آیات می توان چنین استنباط نمود که اگر نیاکان آنها دانشمندان صاحب نظر و افراد هدایت یافته ای بودند جای این بود که از آنها تبعیت شود،[۱۰] اما با این که می دانند آنها مردمی نادان و بی سواد و موهوم پرست بودند، پیروی از آنها چه معنایی دارد؟ آیا مصداق تقلید جاهل از جاهل نیست».[۱۱]

پس چگونه می توان یک فرد را مسلمان دانست، در حالی که او کورکورانه از افرادی که نه اهل دانش و تعقل اند و نه رفتار آنها بر اساس هدایت الاهی و فطری است، تبعیت می کند و البته واضح است که مسلمانان واقعی یا اهل دانش و تعقل اند و یا رفتار آنها بر اساس هدایت الاهی و فطری است و تقلید آنها همواره دارای پشتوانه علمی و استدلالی است و تقلید کورکورانه و از سوی تعصب و لجاجت نیست چون می داند که در غیر این صورت در پیشگاه الاهی معذور نخواهد بود.
……………………………………………..

[۱] شمس، ۷- ۱۰٫
[۲] مگر این که در این امر واقعا قاصر باشیم نه مقصر. برای آگاهی بیشتر رجوع شود به نمایه ی: “قاصرین و نجات از جهنم”، سؤال ش،۳۲۳٫
[۳] اعراف، ۱۷۹٫
[۴] رساله های عملیه، مسئله ی ۱٫
[۵] قرآن که اصلی ترین منبع دینی ماست، سراسر دعوت به تفکر و اندیشه است. مثلاً حداقل ۱۷ بار از طریق واژه ی «فکر» غیر از مواردی که از طریق ماده ی «علم»، یا واژه ی «فقه» و یا واژه ی عقل و … استفاده کرده، ترغیب و تشویق به فکر نموده است.
[۶]”حیث قال: البعره تدل على البعیر و أثر الأقدام على المسیر أ فسماء ذات أبراج و أرض ذات فجاج لا تدلان على اللطیف الخبیر”، بحارالأنوار، ج۶۶، ص۱۳۳٫
[۷] برای اطلاع بیشتر رجوع شود به: ترجمه ی المیزان، ج ۹، ص ۲۰۹ .
[۸] تفسیر نمونه در این باره دارد که: بعضى از مفسران حدیثى از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده‏ اند که داراى نکات قابل ملاحظه‏ اى است ، حدیث چنین است: مردى به امام صادق (علیه السلام) عرض کرد با این که عوام یهود اطلاعى از کتاب آسمانى خود جز از طریق علمایشان نداشتند، چگونه خداوند آنها را نسبت به تقلید از علما و پذیرش از آنان مذمت مى ‏کند ؟! (اشاره به آیات مورد بحث است). آیا عوام یهود با عوام ما که از علماى خود تقلید مى‏کنند تفاوت دارند. … امام فرمود: بین عوام ما و عوام یهود از یک جهت فرق و از یک جهت مساوات است، از آن جهت که مساوى هستند خداوند عوام ما را نیز مذمت کرده همان گونه که عوام یهود را نکوهش فرموده.

اما از آن جهت که با هم تفاوت دارند این است که عوام یهود از وضع علماى خود آگاه بودند، مى ‏دانستند آنها صریحا دروغ مى‏ گویند، حرام و رشوه مى ‏خورند و احکام خدا را تغییر مى‏دهند، آنها با فطرت خود این حقیقت را دریافته بودند که چنین اشخاصى فاسق اند و جایز نیست سخنان آنها را در باره ی خدا و احکام او بپذیرند، و سزاوار نیست شهادت آنها را در باره ی پیامبران قبول کنند، به این دلیل خداوند آنها را نکوهش کرده است، ولى عوام ما پیرو چنین علمایى نیستند.
و اگر عوام ما از علماى خود فسق آشکار و تعصب شدید و حرص بر دنیا و اموال حرام ببینند هر کس از آنها پیروى کند، مثل یهود است که خداوند آنان را به خاطر پیروى از علماى فاسق نکوهش کرده است، «فاما من کان من الفقهاء صائنا لنفسه، حافظا لدینه، مخالفا على هواه، مطیعا لامر مولاه، فللعوام ان یقلدوه». اما دانشمندانى که پاکى روح خود را حفظ کنند، و دین خود را نگه دارند، مخالف هوا و هوس و مطیع فرمان مولاى خویش باشند، عوام مى ‏تواننداز آنها پیروى کنند …
روشن است که این حدیث اشاره به تقلید تعبدى در احکام نمى ‏کند، بلکه منظور پیروى کردن از راهنمائى دانشمندان براى به دست آوردن علم و یقین در اصول دین است، زیرا حدیث در مورد شناخت پیامبر سخن مى ‏گوید که مسلما از اصول دین مى‏باشد و تقلید تعبدى در آن جایز نیست. (تفسیر نمونه، ج۱، ص۳۲۰) و هم چنین در جایی دیگر می نویسد: در آیات قرآن آمده است که ابراهیم، آزر را به پیروى از خود دعوت مى ‏کند، با این که قاعدتا عمویش از نظر سن از او بسیار بزرگ تر بوده و در آن جامعه سرشناس تر، و دلیل آن را این ذکر مى ‏کند که من علومى دارم که نزد تو نیست (قد جائنى من العلم ما لم یاتک).
این یک قانون کلى است در باره ی همه که در آنچه آگاه نیستند، از آنها که آگاهند پیروى کنند و این در واقع برنامه ی رجوع به متخصصان هر فن و از جمله مساله تقلید از مجتهد را در فروع احکام اسلامى مشخص مى ‏سازد ، البته بحث ابراهیم در مسائل مربوط به فروع دین نبود، بلکه از اساسى ‏ترین مسئله ی اصول دین سخن مى‏گفت، ولى حتى در این گونه مسائل نیز باید از راهنمایی هاى دانشمند استفاده کرد، تا هدایت صراط مستقیم است حاصل گردد. تفسیر نمونه، ج۱۳، ص۸۱٫
[۹] بقره، ۱۷۰٫
[۱۰] در واقع می توان گفت که چنین تقلیدی پشتوانه ی علمی و عقلی دارد و تقلید صرف نیست.
[۱۱] تفسیر نمونه، ج۱، ص ۵۷۶٫

منبع: اسلام کوئست نت

اشتراک گذاری :

آخرین اخبار